Higiena osoby leżącej – poradnik krok po kroku. Jak dbać o chorego w łóżku?
Higiena osoby leżącej to jeden z najważniejszych, a zarazem najtrudniejszych elementów domowej opieki nad chorym. Właściwa pielęgnacja wykracza daleko poza dbałość o czystość. To przede wszystkim ratunek przed bolesnymi powikłaniami: odleżynami, odparzeniami oraz infekcjami skóry i dróg moczowych.
Z tego poradnika dowiesz się, jak prawidłowo myć osobę leżącą w łóżku, jakich kosmetyków używać oraz jak chronić wrażliwą, suchą skórę seniora lub pacjenta przewlekle chorego.
Dlaczego odpowiednia pielęgnacja osoby leżącej ma tak duże znaczenie?
Długie unieruchomienie w łóżku mocno odbija się na zdrowiu. Skóra chorego staje się cieńsza, słabiej ukrwiona i podatna na najmniejsze urazy. Jeśli zaniedbamy higienę, problemy pojawią się niemal natychmiast:
odleżyny. Rany powstające przez stały nacisk na tkanki. Tworzą się najczęściej tam, gdzie kości są blisko skóry: na kości krzyżowej i ogonowej, piętach, łokciach oraz łopatkach. Mogą powstać w zaledwie kilka godzin.
Odparzenia i maceracja skóry. Skutek długiego kontaktu naskórka z wilgocią (potem, moczem lub kałem). Skóra mięknie, bieleje i traci swoją naturalną barierę ochronną.
Infekcje grzybicze i bakteryjne. Atakują miejsca, gdzie skóra styka się ze skórą: pod piersiami, w pachwinach czy między pośladkami.
Zakażenia dróg moczowych (ZUM): niebezpieczne dla zdrowia pacjenta, zwłaszcza przy nietrzymaniu moczu (inkontynencji).
Warto wiedzieć: regularna toaleta to najprostszy i najtańszy sposób na zapobieganie odleżynom. Leczenie otwartych ran jest o wiele trudniejsze, bardziej bolesne i droższe niż profilaktyka.
Ważne! Harmonogram zależy od stanu zdrowia pacjenta, ale warto trzymać się poniższych ram czasowych:
Czynność
Jak często?
Na co zwrócić uwagę?
Toaleta całego ciała
Minimum 1 raz dziennie
Najlepiej rano lub wieczorem.
Mycie okolic intymnych
2–3 razy dziennie
Obowiązkowo po każdej wpadce lub skorzystaniu z basenu/paczki.
Wymiana pieluchomajtek
Co 3–4 godziny
Lub od razu, gdy pielucha jest pełna/zabrudzona.
Higiena jamy ustnej
Minimum 2 razy dziennie
Rano i wieczorem, dotyczy to także osób z protezą.
Zmiana pościeli i ubrań
Według potrzeb
Regularnie (co 1-2 tygodnie) i natychmiast po zabrudzeniu.
Niezbędne produkty do higieny osoby leżącej: co kupić?
Dobrze dobrana wyprawka medyczna oszczędza siły opiekuna i oszczędza bólu choremu. Co warto mieć pod ręką?
1. Środki chłonne i ochrona materaca
Pieluchomajtki dla dorosłych (na rzepy): najlepsze dla osób stale leżących ze średnim lub ciężkim nietrzymaniem moczu. Da się je zmienić bez sadzania pacjenta.
Majtki chłonne (wciągane): sprawdzą się u chorych, którzy jeszcze trochę wstają lub są rehabilitowani.
Podkłady higieniczne na łóżko: jednorazowe lub wielorazowe maty, które kładzie się pod prześcieradło, żeby zabezpieczyć materac przed zalaniem.
Jak dobrać rozmiar pieluchomajtek?
Zmierz obwód pacjenta w pasie oraz w biodrach, a wynik porównaj z tabelą producenta. Na noc wybieraj wersje o większej chłonności. Produkty chłonne sprawdzonych marek znajdziesz w dziale produkty chłonne na netmedic.pl.
2. Specjalistyczne kosmetyki do mycia bez użycia wody
pianki myjące do ciała. Usuwają brud, neutralizują ostry zapach moczu i zostawiają na skórze delikatny film ochronny.
Czepki do mycia włosów bez wody. Zakłada się je na głowę pacjenta (można je wcześniej podgrzać w mikrofali) i masuje przez kilka minut. Szampon z odżywką oczyszcza włosy bez kropli wody z kranu.
Chusteczki nawilżane dla dorosłych. Grube i duże, o bezpiecznym dla skóry pH 5,5. Dobre do szybkiego przetarcia rąk czy stref intymnych.
Kremy ochronne z tlenkiem cynku: działają ściągająco i antybakteryjnie. Tworzą barierę przed wilgocią. Smaruje się nimi wyłącznie pośladki i okolice intymne.
Kremy z argininą lub kwasami EFA: pobudzają krążenie krwi w miejscach, które są stale uciskane (np. pośladki, pięty).
Balsamy z mocznikiem: do nawilżania bardzo suchej skóry na rękach, nogach i plecach.
Ważne ostrzeżenie: nigdy nie stosuj jednocześnie tłustych kremów (lub oliwek) i zasypek/pudrów! Puder w kontakcie z wilgocią zbija się w grudki. Te grudki zatykają pory skóry, ranią naskórek i zatykają pory chłonne w pieluchomajtkach. Odpowiednie preparaty znajdziesz w podkategorii Pielęgnacja skóry i ran.
Pałeczki z gąbką do mycia zębów. Pozwalają bezpiecznie wyczyścić język, dziąsła i zęby bez ryzyka, że chory zachłyśnie się wodą.
Sztuczna ślina lub płyny bez alkoholu. Pomagają na suchość w ustach, która często pojawia się po lekach.
Jednorazowe rękawiczki (nitrylowe lub winylowe): absolutna podstawa higieny i bezpieczeństwa opiekuna.
Jak myć osobę leżącą w łóżku krok po kroku?
Zanim zaczniesz, przygotuj wszystko obok łóżka (czyste ubrania, pieluchę, kosmetyki, ręczniki). Zamknij okna, żeby w pokoju było ciepło, i zadbaj o to, by nikt postronny nie wchodził do pokoju.
Prawidłowa kolejność mycia (od góry do dołu, od miejsc najczystszych do najbrudniejszych):
Twarz, uszy i szyja.
Ramiona, dłonie i klatka piersiowa.
Brzuch.
Nogi i stopy.
Plecy i pośladki (po obróceniu na bok).
Okolice intymne.
Instrukcja mycia:
Krok 1. Umyj i zdezynfekuj ręce, załóż jednorazowe rękawiczki.
Krok 2. Odkrywaj tylko tę część ciała, którą akurat myjesz, żeby chory nie zmarzł. Po nałożeniu pianki lub umyciu skóry wilgotną myjką, osusz ją ręcznikiem. Pamiętaj: przykładaj ręcznik do skóry, nigdy jej mocno nie trzyj.
Krok 3. Dokładnie osusz fałdy skóry (pod piersiami, w pachwinach) oraz przestrzenie między palcami u nóg. Wilgoć w tych miejscach to idealne środowisko dla grzybicy.
Krok 4. Strefę intymną myj na samym końcu. U kobiet zawsze wycieraj krocze od przodu do tyłu (w stronę odbytu), dzięki temu nie przeniesiesz bakterii kałowych do cewki moczowej.
Krok 5. Na pośladki nałóż cienką warstwę kremu z cynkiem. Miejsca narażone na odleżyny (pięty, kość krzyżową) posmaruj odpowiednim kremem.
Krok 6. Załóż czyste pieluchomajtki, ubierz chorego, wyczyść mu zęby i delikatnie zmień pozycję ciała. Pomocne przy tym przybory znajdziesz w sekcji Pielęgnacja i opieka.
Najczęstsze błędy w pielęgnacji chorych: jak ich unikać?
Mycie zwykłym mydłem w kostce. Mydła toaletowe wysuszają i niszczą barierę ochronną skóry seniora. Używaj wyłącznie specjalistycznych płynów lub pianek o pH ok. 5,5.
Zostawianie chorego w jednej pozycji. Nawet najlepszy materac przeciwodleżynowy nie załatwi sprawy, jeśli nie będziesz obracać pacjenta (najlepiej co 2 godziny).
Tarcie skóry ręcznikiem. Szorowanie ręcznikiem niszczy delikatny naskórek, a stąd już tylko krok do bolesnej rany!
Omijanie mycia zębów. Brak higieny jamy ustnej u osoby leżącej prowadzi do bolesnych infekcji (pleśniawek), a w gorszych przypadkach do zachłystowego zapalenia płuc.
Refundacja NFZ na pieluchomajtki – jak z niej skorzystać?
Kto wystawia wniosek? Lekarz rodzinny, pielęgniarka długoterminowa, neurolog, onkolog, geriatra i inni specjaliści.
Ile sztuk przysługuje? Standardowo NFZ dopłaca do 90 sztuk środków chłonnych na miesiąc.
Ile zapłacisz? Wszystko zależy od konkretnego kodu produktu i choroby pacjenta. Szczegóły dotyczące dopłat wyjaśnią Ci pracownicy sklepu medycznego, w którym będziesz realizować zlecenie.
Jak umyć włosy komuś, kto w ogóle nie wstaje z łóżka?
Najprościej użyć specjalnego czepka z szamponem bez spłukiwania. Jeśli wolisz tradycyjne mycie wodą, kup nadmuchiwaną (pneumatyczną) miskę do mycia głowy w łóżku. Ma wycięcie na kark i długi wężyk, którym woda spływa prosto do podstawionego wiadra, dzięki czemu łóżko pozostaje suche.
Co robić, gdy skóra pod pieluchą jest czerwona?
Czerwona plama, która nie znika po naciśnięciu palcem, to alarm – zaczyna się odparzenie lub odleżyna. Musisz częściej zmieniać pieluchy, dawać skórze „oddychać” (zostaw chorego bez pieluchy na kilkanaście minut po myciu), stosować kremy z cynkiem i za wszelką cenę unikać uciskania tego miejsca (zmień pozycję ciała pacjenta). Jeśli pojawią się bąble lub rany, wezwij pielęgniarkę.
Jak pozbyć się zapachu moczu z pokoju?
Zwykłe odświeżacze ze sklepu tylko zmieszają się z brzydkim zapachem i stworzą duszącą mieszankę. W aptekach i sklepach medycznych kupisz profesjonalne neutralizatory zapachów w sprayu. One nie maskują, ale chemicznie rozbijają cząsteczki amoniaku. Oprócz tego regularnie wietrz pokój, a zużyte pieluchy od razu pakuj do szczelnych worków.
Zaopatrzenie medyczne dla osób leżących
W sklepie medycznym Netmedic.pl znajdziesz wszystko, co ułatwia codzienną opiekę nad obłożnie chorym. Oferujemy doradztwo oraz bezgotówkową realizację zleceń na pieluchomajtki i podkłady w ramach refundacji NFZ.
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej, pielęgniarskiej ani farmaceutycznej. W przypadku wątpliwości dotyczących stanu zdrowia podopiecznego skonsultuj się ze specjalistą.
